โดย เพชรใส จาก สกุลไทย ฉบับที่ 2403 ปีที่  47 ประจำวัน  อังคาร ที่  7 พฤศจิกายน  2543 นิ่นนานเกือบสิบปีมาแล้วสำหรับ “เรื่องเล่า”ในบันทึกหลายๆ หน้ากระดาษของอดีตนักศึกษามหาวิทยาลัยเชียงใหม่คนหนึ่ง ในตัวอักษรนั้นเธอเกี่ยวเก็บแง่มุมหลากหลายเรื่องราวทั้งสุขทุกข์ในรั้วมหาวิทยาลัยเชิงดอย ชีวิตนักศึกษาอันสดใส เข้มข้นและโลดโผน ตลอดจนความผูกพันระหว่างเพื่อน… ได้ไปเยือนมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ครั้งครานี้ พบว่ามหาวิทยาลัยเชิงดอยยังเป็นเช่นในบันทึก ทั้งทิวทัศน์งดงาม อากาศดี นักศึกษายิ้มแย้มแจ่มใสแม้จะอยู่ในช่วงสอบปลายภาค และที่สำคัญที่นี่ไม่อัตคัตคนเล่าเรื่องที่จะบอกเล่าถึงความเป็นไปของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ในวันนี้ อาคารทรงไทยสองชั้นหลังคาสีแดงที่เห็นอยู่ลิบๆ บนถนนเส้นตรงที่เข้าสู่มหาวิทยาลัยเชียงใหม่จุดประกายความสงสัยใคร่รู้ของผู้มาเยือน พิจารณาจากตำแหน่งที่ตั้งและความสวยงามของอาคารแล้วเชื่อว่าที่นี่น่าจะเป็นสถานที่สำคัญแห่งหนึ่งของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ “พี่เคยได้ยินเรื่องเล่าเกี่ยวกับศาลาธรรมบ้างไหมครับ” หนึ่งในผู้ประสานงานจากสภานักศึกษามหาวิทยาลัยเชียงใหม่ถามขึ้นขณะที่พาทีมงาน “สกุลไทย” เยี่ยมชมบริเวณตึกศาลาธรรมซึ่งเป็นสิ่งปลูกสร้างในยุคแรกของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เรื่อง เล่าปากต่อปากในอดีตอันผ่านพ้นของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ในถูกถ่ายทอดอย่างมี สีสัน ว่ากันว่าเดิมพื้นที่บริเวณศาลาธรรมแห่งนี้เคยเป็นลานประหารนักโทษ บ้างก็ว่าเป็นสุสานโบราณ ดังนั้นการสร้างตึกศาลาธรรมซึ่งเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูปและใช้เป็นสถาน ที่ประกอบกิจกรรมทางพุทธศาสนาจึงเป็นเรื่องที่เหมาะสมที่สุดในการใช้พื้นที่ บริเวณนี้ หากศึกษาตามความเชื่อดั้งเดิมท้องถิ่นที่ว่า “ดอยสุเทพคือภูเขาศักดิ์สิทธิ์” บริเวณเชิงดอยอันเป็นที่ตั้งของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่จึงเป็นพื้นที่สำคัญยิ่ง ตามหลักฐานที่ปรากฏบริเวณนี้เคยเป็นที่ตั้งของหมู่บ้านตีนดอยซึ่งเป็นชุมชนชาวลัวะ อยู่อาศัยกันมาตั้งแต่สมัยก่อนสงครามโลกครั้งที่สอง ชาวบ้านทำนาทำสวน มีป่าช้าอยู่บนเนินสูงมีป่าไม้ใหญ่ปกคลุมร่มรื่น บริเวณดังกล่าวอุดมไปด้วยป่าไม้และสรรพสัตว์ นอกจากเรื่องเล่าของที่ตั้งมหาวิทยาลัยแล้ว เรื่องเล่าของการก่อตั้งมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ก็มีความน่าสนใจไม่แพ้กัน หนุ่มน้อยคนเดิมเล่าถึงการก่อตั้งมหาวิทยาลัยเชียงใหม่อย่างภาคภูมิใจว่า มหาวิทยาลัยเชียงใหม่เป็นมหาวิทยาลัยภูมิภาคแห่งแรกและแห่งเดียวในประเทศไทยที่ตั้งขึ้นจากการเรียกร้องของประชาชนในท้องถิ่นล้านนา “เรา [...]